door Roger Klaassen
De National Sketch Day in Amsterdam (19 september) staat in het teken van het werk van de Amsterdamse kunstenaar Martin Monnickendam (1874-1943). Als eerste opwarmer konden jullie een biografie lezen. In dit artikel kijken we naar een aantal tekeningen van hem uit Amsterdam, met extra aandacht voor Amsterdamse poortjes.
Martin Monnickendam woonde op twee jaar na zijn hele leven in Amsterdam. Ik stel me voor dat hij nooit zonder schetsboekje en tekenmaterialen op pad ging. In het Allard Pierson Museum zag ik een paar jaar geleden een tentoonstelling over zijn tekeningen en schilderijen van theaterpubliek en daar zag ik zijn kleine schetsboekjes met eenvoudige, snel met een zwart potlood gemaakte krabbels. In dit overzicht laat ik wat grotere en gedetailleerdere tekeningen zien, waar hij wel even voor moest gaan zitten.
We beginnen aan de Oudezijds Voorburgwal met dit rijtje huizen, dat er nog altijd staat. Links zie je De Leeuwenburgh (het heeft nu een trapgevel). Tegenwoordig heet dit pand het Majoor Bosshardthuis en is er een dagopvang van het Leger des Heils gevestigd. Kleurrijk, levendig en keurig netjes tot in detail uitgewerkt – een combinatie van aquarel en pastelkrijt.
Schijnbaar wat sneller getekend is dit levendige plaatje van het Leidseplein. Het was een mooie, zonnige dag – ik stel me Monnickendam voor met zijn schetsboek op een terrasje .
Het uitzicht over de Kloveniersburgwal, met links het Doelenhotel. Het werd kennelijk getekend op een wat minder zonnige, mistige dag – maar het kan zijn dat de verkleuring van het papier ons op het verkeerde been zet.
Vlak daarbij dit uitzicht op Groenburgwal en de toren van de Zuiderkerk. Tussen deze laatste twee uitzichten zal een post zijn op 19 september.
Wat een vrolijkmakende drukte rond dit Amsterdamse bruggetje. Monnickendam kreeg van de gemeente Amsterdam ooit de opdracht om delen van de stad te tekenen vlak voordat ze gesloopt werden, misschien is dit een tekening uit deze serie. Maar wie weet herkent iemand deze plek?
Ook de zwartwit tekeningen van Martin Monnickendam zijn de moeite waard. Hier zie je de Munttoren in de sneeuw. Monnickendam groeide op in deze buurt en kon vaak het uitzicht bij vrienden of bekenden tekenen, zoals hier.
Een zomerse dag bij de Munttoren. Het gebouw achter de toren op de tekening bestaat nog, al is het met name aan de bovenkant stevig verbouwd met een extra verdieping. De tekening laat ook maar weer eens zien hoeveel levendiger een tekening is als je er mensen bij tekent.
Het uitzicht op de Schreierstoren aan de Geldersekade, ook al keurig in detail afgewerkt. Op wat kleine verbouwingen na ziet deze plek er nog hetzelfde uit.
Als je op de startlocatie van de dag, Arti & Amicitiae, uit het raam kijkt, zul je dit uitzicht herkennen. Vermoedelijk maakte Monnickendam het vanuit het pand van zijn kunsthandelaar Houthakker, een paar deuren verder. Op deze plek hebben we een post op 19 september.
En sta je op die post en kijk je dan naar het Rokin, dan zul je deze panden herkennen. In het rode pand (het is nu zwart) zat destijds Monnickendams vaste kunsthandel.
Amsterdamse Poortjes
In november 1940 koopt de gemeente Amsterdam drie tekeningen van Amsterdamse poortjes, voor 250 gulden. Misschien maakte Monnickendam nog meer ‘poortjestekeningen’ in opdracht van de gemeente (ze zijn vrijwel allemaal gedateerd op 1939 en 1940), of was hij gewoon gek van poortjes. Hij maakte in elk geval heel veel tekeningen met poorten, zowel in Amsterdam als op zijn reizen.
Zijn Amsterdamse poortjestekeningen waren de aanleiding om te kijken of we er iets mee konden doen op een National Sketch Day. Ik besprak mijn idee met urban sketcher en Amsterdamkenner Boukje Norp (vanuit haar raam kijkt ze uit op een Amsterdams poortje), en zij mailde mij enkele dagen later al een plattegrond met daarop de locaties van wel 50-60 tekeningen van Martin Monnickendam, inclusief de poortjes. En wat bleek: veel poortjes liggen vrij dicht bij elkaar, dus prima geschikt voor een Sketch Day.
Deelnemers aan de Sketch Day krijgen een plattegrond met de locatie van maar liefst twaalf poortjes, en ze staan allemaal op de plattegond (vrij klein) afgebeeld. We bekijken hieronder enkele poortjes die we op de Sketch Day zullen gaan zien.
Laten we beginnen met de mooiste poort (volgens mij): ooit de toegangspoort tot het Burgerweeshuis, nu de toegang tot het Amsterdam Museum, in de Kalverstraat. Toen wij de stad verkenden was het kleine stukje straat voor de poort redelijk rustig vanwege de verbouwing van het museum. Maar het blijft een drukke plek, een uitdaging voor de dapperen onder ons.
Vlak daarbij is een andere poort naar het Burgerweeshuis, op een veel rustigere plek in de Luciënsteeg. Op deze plek zal er een post zijn op 19 september – extra attractie op deze plek is een hele reeks gevelstenen die ingemetseld zijn in de muur naast de poort.
De ingang van de Kalverpassage, vlakbij het startpunt van de dag Arti & Amicitiae. Het is de poort van het Rasphuis, waar jonge, mannelijke criminelen de hele dag hout moesten raspen. Een eigenaardige straf, zou je zeggen. Het ging om het hout van de brazielboom dat tot poeder werd geraspt. Dit poeder werd, vermengd met water en aluin, gekookt en dat leverde een pigment op dat werd gebruikt om textiel mee te verven. De kleur: verschillende tinten rood, waaronder een kleur die tussen roze en paars in zit.
Het poortje van het Sint Lucasgilde – het gilde van de kunstenaars, de vereniging waar ook Martin Monnickendam lid van werd in 1905. Het is een bescheiden poortje, ingebouwd in de Waag op de Nieuwmarkt. In de Waag zit nog een ander poortje, dat van het Metselaarsgilde. Bij de Waag zal een post zijn op 19 september.
De poort van het Binnengasthuis. Monnickendam zet een van de daar werkende verpleegsters in het zonnetje. Verpleegsters zullen we er op 19 september niet aantreffen, het ziekenhuis vertrok hier in 1981. Het gebouw is nu deel van de Universiteit van Amsterdam. Dit poortje en de onderstaande poortjes liggen vlak bij elkaar aan de Oudezijds Voorburgwal en daar zullen we een post hebben op 19 september.
Wie door dit poortje ging, was er niet best aan toe – het is het poortje naar de Bank van Lening. De Stadsbank van Lening bestaat nog altijd. Sinds 1614 kunnen armlastige Amsterdammers hier hun spullen verpanden. Slaag je er niet in om op tijd je pand terug te betalen (te ‘lossen’), dan wordt het geveild. Nog altijd werken er zo’n 50 mensen bij de Bank van Lening – een teken dat armoede helaas van alle tijden is.
Vlak daarbij vind je deze poort naar de Agnietenkapel. Tegenwoordig worden daar onder andere promoties van de Universiteit van Amsterdam gehouden. Wat opvalt zijn de kleuren op de tekening, terwijl de poort nu vooral grijs is – een artistieke interpretatie van Monnickendam of was het poortje destijds werkelijk zo veel kleuriger als nu?
Veel van de poortjes die we in Amsterdam zullen zien zijn klein, zo ook het poortje van ‘De Brakke Grond’. De hoofdingang van het Vlaamse Cultuurcentrum ‘De Brakke Grond’ ligt aan de Nes – dit poortje is, denk ik, een achteringang of nooduitgang aan de Oudezijds Voorburgwal.
Kortom: op 19 september gaan we in de voetsporen van Martin Monnickendam door Amsterdam. We hebben posten op plekken waar hij heeft getekend, allemaal dicht bij elkaar.
Alle tickets zijn inmiddels volgeboekt. Wie mee wil doen maar nog geen ticket heeft: kijk de week voorafgaand aan de Sketch Day geregeld op Eventbrite: bij annuleringen komen er weer tickets vrij. Heb je een ticket maar kun je niet komen? Annuleer tijdig (dat wil zeggen: liefst voor donderdag 17 september), zodat anderen van de vrijgekomen plek gebruik kunnen maken!
Tot ziens op 19 september!
Recente reacties